4.07.2015
Dilan Karamanoglu / JINHA
STENBOL - Aktîvîsta LGBTÎ Kivilcim Arat diyar kir ku dema ew li
Girtîgeha Jinan ya Bakirkoyê diçe hevdîtinê weke jinek trans muamele
nabîne û li dêleva gardiyanên jin, gardiyanên mêr û leşker lêgerînê pêk
tîne û rastî îstismara zayendî tê. Kivilcim wiha got: "Ev 4 mehin di her
rojên înê de ez rastî tacîza leşker û gardiyanan têm."
Endama Desteya Rêveberiya Komeleya Şêwirmendiya LGBTÎ ya Stenbolê û
Sekretera wê ya Giştî Kivilcim Arat weke transek jin pirsgirêkên ku li
girtîgehê dijî vegot. Kivilcim da zanîn ku ev nêzî 4 mehe li Girtîgeha
Jinan ya Bakirkoyê diçe hevdîtinê û wiha domand: "Cara destpêkê dema ez
çum bi hinceta ku di der barê min de lêgerîn heye min negirtin girtîgehê
û binçav kirin. Di hevdîtina piştî wê de, ji bo ji hevalên min ên
girtî re pirsgirêkan dernexînin min dengê xwe nekir."
'Ez her hefte rastî tacîzê têm'
Kivilcim destnîşankir ku berî niha mehekê dema çuye hevdîtinê, leşkeran
lêgerîna wê kiriye û wiha got: "Di lêgerînê de em pirsgirêkan dijîn,
leşker lêgerîna me dikin. Di rewşa asayî de gardiyanên jin lêgerîna
jinan dikin, lê mirovên xwediyê nasnama şîn be leşker lêgerîna wan dike.
Ez ji ber vê her hefte rastî tacîza leşkeran têm û her hefte
pirsgirêkan dijîm. Ez her hefte ji leşkeran re didim diyarkirin bi
rêkupêk lêgerînê bikin, lê tû encam dernakeve." Kivilcim anî ziman ku
dema ew hatiye girtin gardiyanên mêr xwestine lêgerîna wê bikin, wê jî
xwestiye ku gardiyanên jin lêgerê bike lê ew daxwaza wê nehatiye
pejirandin. Kivilcim bi lêv kir ku paşê 4-5 gardiyanên mêr hatine ser wê
û lêgerînê kirine û wiha dom kir: "Ez ji ber vê him ji hevdîtinê dereng
mam û him jî rastî lêgerînek bê rûmet hatim."
'Tû hêviyên min ji darazên Tirkan nîne'
Kivilcim destnîşan kir ku di hefteya berê de jî heman pirsgirêk
jiyandiye û bêmafiya jiyankirî biriye darazê û wiha pê de çu: "Wê rojê
di derî de me nîqaş kir, pirsgirêk çareser kirin, lê ez zanim ku di
hefteya pêşiya me de ez ê carek din heman pirsgirêkan bijîm. Ez dixwazim
vê rewşê bibim darazê lê ji daraza Tirkan jî tû hêviyên min nîne. Ji
xwe dizanim ji bo kujerên jinên trans ên bênasname jî ceza nayê dayîn û
ji bo bêrumetî ev lêgerê li min dikin, lê divê bê doz bê dîtin. Em weke
xizmên jinên şoreşgerên girtî van pirsgirêkan dijîn, niha di hindir de
çî tînin serê jinên şoregerên girtî kes nizane. Ji bo ev li ber çavan
were girtin ez ê her rê bixebitînim û çî ji destê min bê ez ê bikim.
Kivilcim li hember neheqiyên di girtîgehan de li ser jinên trans tên
kirin bang li rêxistinên jinan kir û wiha got: "Em ê li ber girtîgehê
daxuyanî bidin çapemeniyê. Li hember van bêrumetiyan lêgerîna ser
jinên trans jî di heman demê de divê bibin dengê jinên girtîgehê jî.
Heger di derî de ez rastî van lêgerên bêrumet têm û ewqas neheqiyan
dijîm, jinên şoreşgerên li hûndir de ji bo wan teslîm bigirin gelek
neheqî û bêhiquqiyan dixin meriyetê."
Banga li hember lêgerê deng bilindkirinê
Kivilcim balkişand ser di Girtîgeha Jinan ya Bakirkoyê de sirgunên tên
jiyîn û wiha dom kir: "Banga min ji bo rêxistina LGBTÎ, jinên kedkar û
tevgera jinên Kurd heye. Divê Girtîgeha jinên şoreşger ya Bakirkoyê vala
bikin, lewre gelek tûndî ser jinên girtî dikin. Ji ber wê jî him di alî
tundiya ser jinên girtî tê meşandin û him jî di alî lêgerên bêrumet
ya tê kirin dengê xwe bilind bikin."
ji JINHA
azadî etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
azadî etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
Daxûyaniya İstanbul LGBTT
Li dij kesên hevzayend, bîseksuel, trans û interseks êrîşên heyî her
roj zêdetir dibin. Di dema amedekirina makezagona nû û Qanûna Sûcên
Nefretê de hikûmeta ku hemû kampanyayên me meşandin ji nedîtî ve hat û
ji guhê xwe ji hemû bangên me re girtin; peyama qetilkirinê bidomînin bi
israr belav dike.
Bi sefseteya guhertina bajarvaniyê kolanên ku kesên Trans di nava ewlekariyê de lê dixebitin yek ji holê tên rakirin.
Piştî girtina kolana Dernekê di dema nêz de li kolana Daracik du avahiyên ku jinên Trans lê dixebitîn û lê dijîn ji aliyê Mudiriyeta Emniyetê ya Beyogluyê ve bişêwazekî bêhiqûqî bi mekîneyên kelijê (kaynak) hatin girtin.
Ev têgihiştin mîna xwedayina der a nefreta dewletê ya li dij mirovên trans li pêşberî me ye. Derxistina mirovên trans a ji herêmên hinekî ewle rê dide mirinên nû.
Di rûyê nûnerên sîstemê yên dixwazin bi amûrên zextê me biçewisînin re em diqîrin;
* Ji bo guhertina pergala ku ji ber meyldariyên me yên zayendî me ji kar diavêje, ji ber nasnameya me ya cînsî kar nade me;
* Ji bor şermezarkirina hêzên ewlekariyê yên „Qanûna Qabahatan“ mîna hincet nîşan didin û mafê me yê jiyanê bisînor dikin, herwiha dijwariya hêzên ewlikariyê ya li dij me ji bo ku em LGBTİ ne dimeşînin;
* Ji bo teşhîrkirina polîtîkayên sirgunkirina mirovên trans;
* Ne ji bo karkeriya seksê ya bi zorê ji bo ku em kar dixwazin;
* Ji bo karkeriya seksê mîna beşeka kar were qebûl kirin û em karibin mafên xwe yên sendîkayî bidest bixin;
* Ji bo em biqîrin ku sûcên nefretê ne sûcen munferîd in, hewldana tevkujiyeke li dij civaka LGBTİ’yan nin.
* Ji bo ku ji erka siyasî ya di bin navê „Kimkirina ceza ya ji ber tehrîka giran“ kujeran xelat dike re êm bêjin raweste
* Ji bo derbaskirina qedexeya Taksîmê ku sîstem vê yekê dixe hinceta êrîşên bêperwa yên li dij komên bindest
* Ji bo kedkarên ku ji bo sê qurîşan bi sedan metroyan di binê erdê de tên qebitandin, li terxane û fabrîkayan jiyana xwe ji dest didin.
* Ji bo ji serokwezîrê ku nefret û heqareta li dij Elewî, Kurd, Ermenî, Rûm û hemû hindikayiyên olî û netewî ji xwe mîna wezîfe dibîne em bêjin raweste;
* Ji bo Dora Ozer, Çagla Joker, Roşîn Çîçek, Ahmet Yildiz, Ebru Soykan, Îrem, Okan, Seda, Alî Bey, Ethem Sarisuluk, Hrant Dînk, Mehmet Ayvalitaş,
Abdullah Comert, Medenî Yildirim, Alî Îsmaîl Korkmaz, Berkîn Elvan, Ahmet Atakan, Hasan Ferît Gedik;
* Ji bo em bêjin qatilê LGBTİ’yan, jinan, kedkaran, Elewiyan, Kurdan û Ermeniyan dewlet e;
22’ê Hezîranê Roja Yekşemê Saet:17:00’an em ji Rawesgeha Tramvayê ya Taksîmê di meşin Meydana Tunelê.
GER TU TUNEBE EM GELEKÎ KÊM IN!
ji Istanbul LGBTT Dayanışma Derneği
Bi sefseteya guhertina bajarvaniyê kolanên ku kesên Trans di nava ewlekariyê de lê dixebitin yek ji holê tên rakirin.
Piştî girtina kolana Dernekê di dema nêz de li kolana Daracik du avahiyên ku jinên Trans lê dixebitîn û lê dijîn ji aliyê Mudiriyeta Emniyetê ya Beyogluyê ve bişêwazekî bêhiqûqî bi mekîneyên kelijê (kaynak) hatin girtin.
Ev têgihiştin mîna xwedayina der a nefreta dewletê ya li dij mirovên trans li pêşberî me ye. Derxistina mirovên trans a ji herêmên hinekî ewle rê dide mirinên nû.
Di rûyê nûnerên sîstemê yên dixwazin bi amûrên zextê me biçewisînin re em diqîrin;
* Ji bo guhertina pergala ku ji ber meyldariyên me yên zayendî me ji kar diavêje, ji ber nasnameya me ya cînsî kar nade me;
* Ji bor şermezarkirina hêzên ewlekariyê yên „Qanûna Qabahatan“ mîna hincet nîşan didin û mafê me yê jiyanê bisînor dikin, herwiha dijwariya hêzên ewlikariyê ya li dij me ji bo ku em LGBTİ ne dimeşînin;
* Ji bo teşhîrkirina polîtîkayên sirgunkirina mirovên trans;
* Ne ji bo karkeriya seksê ya bi zorê ji bo ku em kar dixwazin;
* Ji bo karkeriya seksê mîna beşeka kar were qebûl kirin û em karibin mafên xwe yên sendîkayî bidest bixin;
* Ji bo em biqîrin ku sûcên nefretê ne sûcen munferîd in, hewldana tevkujiyeke li dij civaka LGBTİ’yan nin.
* Ji bo ku ji erka siyasî ya di bin navê „Kimkirina ceza ya ji ber tehrîka giran“ kujeran xelat dike re êm bêjin raweste
* Ji bo derbaskirina qedexeya Taksîmê ku sîstem vê yekê dixe hinceta êrîşên bêperwa yên li dij komên bindest
* Ji bo kedkarên ku ji bo sê qurîşan bi sedan metroyan di binê erdê de tên qebitandin, li terxane û fabrîkayan jiyana xwe ji dest didin.
* Ji bo ji serokwezîrê ku nefret û heqareta li dij Elewî, Kurd, Ermenî, Rûm û hemû hindikayiyên olî û netewî ji xwe mîna wezîfe dibîne em bêjin raweste;
* Ji bo Dora Ozer, Çagla Joker, Roşîn Çîçek, Ahmet Yildiz, Ebru Soykan, Îrem, Okan, Seda, Alî Bey, Ethem Sarisuluk, Hrant Dînk, Mehmet Ayvalitaş,
Abdullah Comert, Medenî Yildirim, Alî Îsmaîl Korkmaz, Berkîn Elvan, Ahmet Atakan, Hasan Ferît Gedik;
* Ji bo em bêjin qatilê LGBTİ’yan, jinan, kedkaran, Elewiyan, Kurdan û Ermeniyan dewlet e;
22’ê Hezîranê Roja Yekşemê Saet:17:00’an em ji Rawesgeha Tramvayê ya Taksîmê di meşin Meydana Tunelê.
GER TU TUNEBE EM GELEKÎ KÊM IN!
ji Istanbul LGBTT Dayanışma Derneği
FDA xwest qedexeya bexşa xwînê bê nermkirin
13. 05. 2015
Tevî welatên Ewropayê, DYA’yê jî daxwaz kir ku qedexeya bexşa xwînê ya ji bo hevzayendan bê nermkirin.
Daîreya Derman û Xurekê ya Amerîkan (FDA) daxuyaniyek da û diyar kir divê qanûna ku bexşa xwînê ya hevzayendan qedexe dike bê nermkirin. FDA’yê li şûna vê qanûnê daxwaz kir ku bila şertê beriya salekê ketine têkiliya zayendî yan na, bê anîn.
Di daxuyaniyê de hat gotin ku di tevayî temen de qedexekirina bexşa xwînê newekhevî ye.
DYA’yê di 1983’an de di dema ku vîrusa AIDS’ê belav bibû ji bo mêrên hevzayend qedexeya bexşa xwînê anîbû. Ji sedî 7’ê nifûsa welat, mêrên hevzayend pêk tînin. Di rojên buhrî de hinek Saziyên Civaka Sîvîl û endamên Kongreyan ev mijar anî rojevê.
Bexşa xwînê, ligel hevzayend an bî-seksuelan, ji bo jinên ketine têkiliya zayendî, kesên tiryakê bikar tînin derbasdar e.
ji ANF
Tevî welatên Ewropayê, DYA’yê jî daxwaz kir ku qedexeya bexşa xwînê ya ji bo hevzayendan bê nermkirin.
Daîreya Derman û Xurekê ya Amerîkan (FDA) daxuyaniyek da û diyar kir divê qanûna ku bexşa xwînê ya hevzayendan qedexe dike bê nermkirin. FDA’yê li şûna vê qanûnê daxwaz kir ku bila şertê beriya salekê ketine têkiliya zayendî yan na, bê anîn.
Di daxuyaniyê de hat gotin ku di tevayî temen de qedexekirina bexşa xwînê newekhevî ye.
DYA’yê di 1983’an de di dema ku vîrusa AIDS’ê belav bibû ji bo mêrên hevzayend qedexeya bexşa xwînê anîbû. Ji sedî 7’ê nifûsa welat, mêrên hevzayend pêk tînin. Di rojên buhrî de hinek Saziyên Civaka Sîvîl û endamên Kongreyan ev mijar anî rojevê.
Bexşa xwînê, ligel hevzayend an bî-seksuelan, ji bo jinên ketine têkiliya zayendî, kesên tiryakê bikar tînin derbasdar e.
ji ANF
Ciwan Amed bû platforma pêşniyaz û rexneyên ciwanan
24.02.2014
Projeyên ciwanan wiha bûn: Çandiniya organîk û avakirina serayan, hilberîna şitilan, avakirina pirtûkxaneya bajêr û navenda etudê, avahiyên ji bo mayina xwendekaran, bikaranîna enerjiya royê, danîna daran û çêkirina riyên bisikletê.
Di beşa duyemîn a çalakiyê de beşdar pêşniyaz û rexneyên xwe yên ji bo polîtîkayên lokal ên BDP’ê anîn ziman. Hin ji van rexneyan wiha bûn:
Şaredarî û ziman: Pêwîstiya roleke aktîf a şaredariyê ya ji bo ferzkirina duzimanî li her saziyan hat destnîşankirin. Herwiha hat gotin ku divê şaredarî di afîş û reklaman de bêtir cî bide zimanê kurdî.
Şaredarî û rant: Ciwan anîn ziman ku di salên dawî de bi mezinbûna sektora avahîsaziyê ranta îmarê zêde bûye û divê pêşî li ber vê bê girtin. Li aliyekî din, hat pêşniyaz kirin ku kafeyên li parkên şaredariyê ji şexsan bêN girtin û li vir ji bo ciwanan îstîhdam bê avakirin.
Şaredarî û venêrîn: Ciwan diyar kirin ku di warê venêrînê (kontrol) de gelek kêmasiyên şaredariyê hene û daxwaz kirin ku her beşê şaredariyê di qada xwe de karê xwe yê venêrînê pêk bîne.
Têkiliyên bi gel re: Hat eşkerekirin ku şaredarî bi tenê di dema hilbijartinê de diçe serdana gel û pêşniyaz hat kirin ku bi awayekî perîyodîk van serdanan bên kirin.
Têkoşîna bi tilyakê re: Ciwan diyar kirin ku bikaranîna tilyakê her ku diçe di nava ciwanan de pêş dikeve û bi armanca pêşîgirtina vê, divê tevlî gel li dijî kesên hilberîna tilyakê dikin û kesên wê difiroşin têkoşîn bê kirin. Herwiha ciwan ji şaredariyê daxwaz kirin ku di bin banê şaredariyê de saziyeke têkoşîna li dijî tilyakê bê amadekirin.
Azadiya LGBT: Aktîvîstên LGBT anîn ziman ku di demên dawî de kuştinên jinê û îzolebûna endamên LGBT’ê ya ji derdora xwe zêde bûye. Aktîvîst ji şaredariyê daxwaz kirin ku buroyên biçûk ên şêwirmendiyê, xaniyên parastinê ya ji bo jinê û ji bo vê derdorê bê avakirin.
ji infoWelat
Çalakiya Ciwan Amed a ku ji aliyê BDP’ê ve hat organîzekirin û ligel
ciwanan namzetên hevserokatiya Şaredariya Mezin a Amedê jî tê de cî
girtin, li Amedê hat lidarxistin. Di çalakiyê de ji aliyê ciwanan hin
proje hatin pêşkêşkirin û polîtîkayên heyî yên rêvebiriyên lokal ên
BDP’ê hatin rexnekirin. Di çalakiya ku di 8’ê Sibatê de li Navenda Çandê
ya Cegerxwîn hat li dar xistin de gelek endamên rêxistinên sivîl û
kesên ji emrên cûda ku bi mijarê re eleqeder dibûn jî beşdar bûn.
Piştî axaftinên kurt ên namzetên hevserokatiya şaredariyê Gultan
Kişanak û Firat Anli, çalakî bi pêşkêşkirina projeyên ku ji aliyê
ciwanan hatibûn amadekirin, berdewam kir. Ciwan, projeyên xwe bi axaftin
û nîşandayina slaytan pêşkêş kirin û li gorî dîtinên xwe ji bo
pirsgirêkên bajêr li çareseriyan geriyan. Di vê beşê de proje hem li ser
navê komeleyan û hem jî bi awayekî şexsî ji aliyê ciwanan hatin
pêşkêşkirin. Di dema pêşkêşkirina projeyan de namzetên hevserokatiya
şaredariyê, ji bo di dema hevserokatiya xwe ya şaredariyê ya piştî
hilbijartinan de van projeyan binirxinîn, not nivîsandin.Projeyên ciwanan wiha bûn: Çandiniya organîk û avakirina serayan, hilberîna şitilan, avakirina pirtûkxaneya bajêr û navenda etudê, avahiyên ji bo mayina xwendekaran, bikaranîna enerjiya royê, danîna daran û çêkirina riyên bisikletê.
Di beşa duyemîn a çalakiyê de beşdar pêşniyaz û rexneyên xwe yên ji bo polîtîkayên lokal ên BDP’ê anîn ziman. Hin ji van rexneyan wiha bûn:
Şaredarî û ziman: Pêwîstiya roleke aktîf a şaredariyê ya ji bo ferzkirina duzimanî li her saziyan hat destnîşankirin. Herwiha hat gotin ku divê şaredarî di afîş û reklaman de bêtir cî bide zimanê kurdî.
Şaredarî û rant: Ciwan anîn ziman ku di salên dawî de bi mezinbûna sektora avahîsaziyê ranta îmarê zêde bûye û divê pêşî li ber vê bê girtin. Li aliyekî din, hat pêşniyaz kirin ku kafeyên li parkên şaredariyê ji şexsan bêN girtin û li vir ji bo ciwanan îstîhdam bê avakirin.
Şaredarî û venêrîn: Ciwan diyar kirin ku di warê venêrînê (kontrol) de gelek kêmasiyên şaredariyê hene û daxwaz kirin ku her beşê şaredariyê di qada xwe de karê xwe yê venêrînê pêk bîne.
Têkiliyên bi gel re: Hat eşkerekirin ku şaredarî bi tenê di dema hilbijartinê de diçe serdana gel û pêşniyaz hat kirin ku bi awayekî perîyodîk van serdanan bên kirin.
Têkoşîna bi tilyakê re: Ciwan diyar kirin ku bikaranîna tilyakê her ku diçe di nava ciwanan de pêş dikeve û bi armanca pêşîgirtina vê, divê tevlî gel li dijî kesên hilberîna tilyakê dikin û kesên wê difiroşin têkoşîn bê kirin. Herwiha ciwan ji şaredariyê daxwaz kirin ku di bin banê şaredariyê de saziyeke têkoşîna li dijî tilyakê bê amadekirin.
Azadiya LGBT: Aktîvîstên LGBT anîn ziman ku di demên dawî de kuştinên jinê û îzolebûna endamên LGBT’ê ya ji derdora xwe zêde bûye. Aktîvîst ji şaredariyê daxwaz kirin ku buroyên biçûk ên şêwirmendiyê, xaniyên parastinê ya ji bo jinê û ji bo vê derdorê bê avakirin.
ji infoWelat
Rapora Tirkiyeyê ya Freedom Houseê
19.07.2013
Freedom Houseê li ser rewşa demokrasiyê ya li Tirkiyeyê raporeke berfireh weşand. Di raporê de rewşa kurtedîroka îktidara AKP’ê û mafên siyasî û azadiya sivîl a li Tirkiyeyê yên wekî mafê îfadekirina azad, azadiya olî, azadiya akademîk, mafên kombûnê, sendîkayên kedê, serxwebûna darazê, rewşa girtîgehan, pirsgrêka kurd, rewşa homoseksuelan, mafên milkiyetê û mafên jinê cî girt.
Rapora navborî di çarçoveya Azadiya li Cîhanê sale carekê jib o hemû welatan tê amadekirin. Encama herî balkêş a rapora ji bo Tirkiyeyê ev e ku Freedom Houseê di warê mafên polîtîk û azadiyên sivîl de notên Tirkiyeyê pir kêm in. Statû û notên ku saziyê ji bo Tirkiyeyê diyar kirine wiha ne:
STATÛ: Qismî azad
DERENCEYA AZADIYÊ: 3.5
AZADIYÊN SIVÎL: 4
MAFÊN POLÎTÎK: 3
Bi kurtahî naveroka rapora navborî wiha ye:
Qirêjî û bertîlxwarî: ‘Tirkiye di Indeks of Transperency International a 2012’an de (Indeksa Şefafiya Navneteweyî) ji nava 176 dewletan, di derenceya 54’emîn de ye.’
Mafên îfadeya azad: ‘Mafên îfedeya azad ji aliyê destûra bingehîn tê misogerkirin. (…) Li gorî CPJ’ê (Komîteya Parastina Rojnamegeran), dema bi 8 kesên sala borî re tê miqayesekirin, di dawiya 2012’an de 49 rojnameger di girtîgehê de bûn. Piraniya van kurd bûn û di çarçoveya qanûna antî-terorîzmê ya di doza KCK’ê de tên tawanbarkirin. (…) Hema hema hemû saziyên medyayê di destê şîrketên holding ên dêwane ku têkiliyên wan bi partiyên siyasî heye de ne û vê yekê jî alîkariya xwe-sansûrê dike.’
‘Ji bo weşan û weşanên televîzyonê yên bi kurdî niha destûr tê dayîn lê ew dikarin bi awayekî demkî ji aliyê rêvebiriyê bên girtin.’
Azadiya olî: ‘(…) Destûra bingehîn azadiya olê diparêze lê layiktiya fermî ya dewletê bûye sebeba bisînorkirinên li hember piraniya misilman û yên din. Zilamên şopdarên olê, dikarin ji artêşê bên avêtin û bi awayekî fermî ji bo girtina serê xwe, di zanîngehên dewletê û saziyên hikumetê de, jin tên astengkirin. (…) Alevî ku komeke misilman a ne-sunî ne, ne xwedî statûyekê ne.’
Azadiya akademîk: ‘Azadiya akademîk ji aliyê xwe-sansurê û zextên hiqûqî û siyasî yên di derbarê mijarên hesas ên wekî kurd, binavkirina qirkirina ermeniyan di Şerê Cîhanê yê I’emîn de wekî jenosîdê û mîrateya Ataturk ve hatiye bisînorkirin.’
Mafên Kombûnê: ‘Mafê kombûnê ji aliyê destûra bingehîn tê parastin. (…) Tirkiye xwedî civakeke sivîl a aktîf e. Gelek bisînorkirinên ji bo xwepêşandanan hatine sistkirin (…) lê pevçûnên bi polêsan re hîn didomin.’
Sendîkayên kedê: ‘Qanûna ji bo parastina sendîkayan heye lê xebata sendîkayan di pratîkê de bisînor e. Hiqûqa ji bo naskirina grevên legal çewsîner e û cezayên ji bo beşdariya grevên ne qanûnî, giran in.’
Daraza serbixwe: ‘(…) hikumet dikare bi riya tayîn, destek û fînanskirinê li ser dadgeran tesîrê bike. (…) Sîstema dadgehan bi giştî, ji aliyê derengbûyîna qeydeyên dozê –hin darizandin pir dirêj dajon û vê yekê barê madî ya parastinê giran dike- tê qelskirin.’
Rewşa girtîgehan: ‘Hikumet bi armanca astengkirina îşkenceyê qanûnan derxist û hîndekariyê da dest pê kirin lê nûçeyên di derbarê muameleya xerab hîn jî gelek zêde ne. Girtîgeh pir qelebalix in û xizmeta tibî bi problem e.’
Pirsgrêka kurd: ‘Pirsgirêka kurd hîn jî dijwariya kilît e ji bo demokrasiya Tirkiyeyê. Gelek bisînorkirinên kevn ên li ser zimanê kurdî hatin rakirin û di Hezîrana 2012’an de Wezareta Perwerdeyê mifredatekê ku tê de destûra perwerdeya kurdî jî dihat dayîn, qebûl kir. Tevlî vê jî, bikaranîna kurdî di qada xizmetên fermî de hîn jî qedexe ye. (…) Li gorî texmînekê, di sala 2012’an de di operasyonên li hember KCK’ê de 7,748 kes hatin girtin û ji van 3,895 kes ketin girtîgehê.’
Rewşa homoseksuelan: ‘Çalakiyên homoseksuelan ne qedexe ne lê kesên LGBT (lezbiyen, gay, biseksuel, transseksuel) bi awayekî berfireh rastî cûdakarî, tacîza polêsan û şîdeta rojane tên. Di Rezbera 2012’an de AKP pêşniyazeke ji bo parastina mafên LGBT’yan red kir.’
Mafên milkiyetê: ‘Ji bo mafên milkiyetê, ji bilî hin îstîsnayên balkêş, bi gelemperî li Tirkiyeyê rêz tê girtin. Bi deh hezaran kurd di salên 1990’î de ji malên xwe yên li anatoliya başûrêrojhilat hatin derxistin. Hin ji wan vegeriyan û di bin programa ku di 2004’an de hatibû damezrandin, tazmînatê vergirtin.’
Mafên jinan: ‘Destûra Bingehîn a Tirkiyeyê, bi qanûnê, wekheviya tam dide jinê lê Forûma Aboriyê ya Cîhanê di Indeksa Mesafeya Zayendî ya Global a 2012’an de, di nava 135 welatan de ciyê 124’emîn daye Tirkiyeyê. Bi tenê ji sêyan yekê jinên di temenê xebatê de beşdarî hêza kedê dibin ku ev, rêjeya herî kêm a Ewropayê ye. (…) Raporeke 2012’an diyar kir ku ji % 42’yên jinên tirk rastî şîdeta fîzîkî yan seksuel tên. (..) tê gazin kirin ku hikumet ji mafên jinan bêtir bi “yekitiya malbatê” re eleqeder dibe xuya dike.’
Ji infoWelat
Freedom Houseê li ser rewşa demokrasiyê ya li Tirkiyeyê raporeke berfireh weşand. Di raporê de rewşa kurtedîroka îktidara AKP’ê û mafên siyasî û azadiya sivîl a li Tirkiyeyê yên wekî mafê îfadekirina azad, azadiya olî, azadiya akademîk, mafên kombûnê, sendîkayên kedê, serxwebûna darazê, rewşa girtîgehan, pirsgrêka kurd, rewşa homoseksuelan, mafên milkiyetê û mafên jinê cî girt.
Rapora navborî di çarçoveya Azadiya li Cîhanê sale carekê jib o hemû welatan tê amadekirin. Encama herî balkêş a rapora ji bo Tirkiyeyê ev e ku Freedom Houseê di warê mafên polîtîk û azadiyên sivîl de notên Tirkiyeyê pir kêm in. Statû û notên ku saziyê ji bo Tirkiyeyê diyar kirine wiha ne:
STATÛ: Qismî azad
DERENCEYA AZADIYÊ: 3.5
AZADIYÊN SIVÎL: 4
MAFÊN POLÎTÎK: 3
Bi kurtahî naveroka rapora navborî wiha ye:
Qirêjî û bertîlxwarî: ‘Tirkiye di Indeks of Transperency International a 2012’an de (Indeksa Şefafiya Navneteweyî) ji nava 176 dewletan, di derenceya 54’emîn de ye.’
Mafên îfadeya azad: ‘Mafên îfedeya azad ji aliyê destûra bingehîn tê misogerkirin. (…) Li gorî CPJ’ê (Komîteya Parastina Rojnamegeran), dema bi 8 kesên sala borî re tê miqayesekirin, di dawiya 2012’an de 49 rojnameger di girtîgehê de bûn. Piraniya van kurd bûn û di çarçoveya qanûna antî-terorîzmê ya di doza KCK’ê de tên tawanbarkirin. (…) Hema hema hemû saziyên medyayê di destê şîrketên holding ên dêwane ku têkiliyên wan bi partiyên siyasî heye de ne û vê yekê jî alîkariya xwe-sansûrê dike.’
‘Ji bo weşan û weşanên televîzyonê yên bi kurdî niha destûr tê dayîn lê ew dikarin bi awayekî demkî ji aliyê rêvebiriyê bên girtin.’
Azadiya olî: ‘(…) Destûra bingehîn azadiya olê diparêze lê layiktiya fermî ya dewletê bûye sebeba bisînorkirinên li hember piraniya misilman û yên din. Zilamên şopdarên olê, dikarin ji artêşê bên avêtin û bi awayekî fermî ji bo girtina serê xwe, di zanîngehên dewletê û saziyên hikumetê de, jin tên astengkirin. (…) Alevî ku komeke misilman a ne-sunî ne, ne xwedî statûyekê ne.’
Azadiya akademîk: ‘Azadiya akademîk ji aliyê xwe-sansurê û zextên hiqûqî û siyasî yên di derbarê mijarên hesas ên wekî kurd, binavkirina qirkirina ermeniyan di Şerê Cîhanê yê I’emîn de wekî jenosîdê û mîrateya Ataturk ve hatiye bisînorkirin.’
Mafên Kombûnê: ‘Mafê kombûnê ji aliyê destûra bingehîn tê parastin. (…) Tirkiye xwedî civakeke sivîl a aktîf e. Gelek bisînorkirinên ji bo xwepêşandanan hatine sistkirin (…) lê pevçûnên bi polêsan re hîn didomin.’
Sendîkayên kedê: ‘Qanûna ji bo parastina sendîkayan heye lê xebata sendîkayan di pratîkê de bisînor e. Hiqûqa ji bo naskirina grevên legal çewsîner e û cezayên ji bo beşdariya grevên ne qanûnî, giran in.’
Daraza serbixwe: ‘(…) hikumet dikare bi riya tayîn, destek û fînanskirinê li ser dadgeran tesîrê bike. (…) Sîstema dadgehan bi giştî, ji aliyê derengbûyîna qeydeyên dozê –hin darizandin pir dirêj dajon û vê yekê barê madî ya parastinê giran dike- tê qelskirin.’
Rewşa girtîgehan: ‘Hikumet bi armanca astengkirina îşkenceyê qanûnan derxist û hîndekariyê da dest pê kirin lê nûçeyên di derbarê muameleya xerab hîn jî gelek zêde ne. Girtîgeh pir qelebalix in û xizmeta tibî bi problem e.’
Pirsgrêka kurd: ‘Pirsgirêka kurd hîn jî dijwariya kilît e ji bo demokrasiya Tirkiyeyê. Gelek bisînorkirinên kevn ên li ser zimanê kurdî hatin rakirin û di Hezîrana 2012’an de Wezareta Perwerdeyê mifredatekê ku tê de destûra perwerdeya kurdî jî dihat dayîn, qebûl kir. Tevlî vê jî, bikaranîna kurdî di qada xizmetên fermî de hîn jî qedexe ye. (…) Li gorî texmînekê, di sala 2012’an de di operasyonên li hember KCK’ê de 7,748 kes hatin girtin û ji van 3,895 kes ketin girtîgehê.’
Rewşa homoseksuelan: ‘Çalakiyên homoseksuelan ne qedexe ne lê kesên LGBT (lezbiyen, gay, biseksuel, transseksuel) bi awayekî berfireh rastî cûdakarî, tacîza polêsan û şîdeta rojane tên. Di Rezbera 2012’an de AKP pêşniyazeke ji bo parastina mafên LGBT’yan red kir.’
Mafên milkiyetê: ‘Ji bo mafên milkiyetê, ji bilî hin îstîsnayên balkêş, bi gelemperî li Tirkiyeyê rêz tê girtin. Bi deh hezaran kurd di salên 1990’î de ji malên xwe yên li anatoliya başûrêrojhilat hatin derxistin. Hin ji wan vegeriyan û di bin programa ku di 2004’an de hatibû damezrandin, tazmînatê vergirtin.’
Mafên jinan: ‘Destûra Bingehîn a Tirkiyeyê, bi qanûnê, wekheviya tam dide jinê lê Forûma Aboriyê ya Cîhanê di Indeksa Mesafeya Zayendî ya Global a 2012’an de, di nava 135 welatan de ciyê 124’emîn daye Tirkiyeyê. Bi tenê ji sêyan yekê jinên di temenê xebatê de beşdarî hêza kedê dibin ku ev, rêjeya herî kêm a Ewropayê ye. (…) Raporeke 2012’an diyar kir ku ji % 42’yên jinên tirk rastî şîdeta fîzîkî yan seksuel tên. (..) tê gazin kirin ku hikumet ji mafên jinan bêtir bi “yekitiya malbatê” re eleqeder dibe xuya dike.’
Ji infoWelat
Holland:Yesaya zewaca hevzayend erê kir
18.05.2013
Li Fransayê qanûna der barê zewaca hevzayendî de ku rê li ber xwepêşendanên protestoyî û nîqaşên mezin vekir, ji aliyê serokomar Françoîs Hollande ve hat erêkirin û di rojnameya fermî de jî hate weşandin.
Di parlamentoyê de li ser qanûnê 4 mehan bê navber gotebêj hatin meşandin û li seranserê welat li kolanan, kesên alîgirê kanûnê û yên li dijî qanûnê ne xwepêşendanên mezin pêk anîn. Herî dawî kanûn roja înê li Dadgeha Makeqanûnê hat erêkirin.
Qanûna ji aliyê Serokomar Françoîs ve hat erêkirin îro di rojnameya fermî de hate weşandin. Wezîrê Dadê Chrîstîne Taubîra di dawiya nîsanê de daxuyaniyek dabû û diyar kiribû ku zewacên destpêkê yên hevzayendî dê di hezîranê de destpê bikin.
Alaîn Vîdalîes ku berpisryarê têkiliyên der barê parlamentoyê de ye, destnîşan kir ku zewacên hevzayendî dê beriya 1’ê tîrmehê destpê bike.(ANF)
ji PUKmedia
Li Fransayê qanûna der barê zewaca hevzayendî de ku rê li ber xwepêşendanên protestoyî û nîqaşên mezin vekir, ji aliyê serokomar Françoîs Hollande ve hat erêkirin û di rojnameya fermî de jî hate weşandin.
Di parlamentoyê de li ser qanûnê 4 mehan bê navber gotebêj hatin meşandin û li seranserê welat li kolanan, kesên alîgirê kanûnê û yên li dijî qanûnê ne xwepêşendanên mezin pêk anîn. Herî dawî kanûn roja înê li Dadgeha Makeqanûnê hat erêkirin.
Qanûna ji aliyê Serokomar Françoîs ve hat erêkirin îro di rojnameya fermî de hate weşandin. Wezîrê Dadê Chrîstîne Taubîra di dawiya nîsanê de daxuyaniyek dabû û diyar kiribû ku zewacên destpêkê yên hevzayendî dê di hezîranê de destpê bikin.
Alaîn Vîdalîes ku berpisryarê têkiliyên der barê parlamentoyê de ye, destnîşan kir ku zewacên hevzayendî dê beriya 1’ê tîrmehê destpê bike.(ANF)
ji PUKmedia
Kurkçu: Di 2013’an de Kurd, Elewî û LGBT’iyan qezenc kir
ENQERE - ALİ BARIŞ KURT
28.01.2013
Kurkçu ji ANF’ê re axivî û da zanîn ku encama herî girîn ya sala 2013’an eve ku êrîşên ku AKP’ê piştî hilbijartina 2011’an da destpêkirin vala hat derxistin. Qezenca herî mezin eve û got: “Gelê kurd zincira ku li lingê wan hatibû xistin parçe kirin. Bi hamleya Birêz Ocalan avabûneke nû hat avafirandin. Di alî azadî, demokrasî û aştiyê de geşedanên girîng çêbûn.
BI HDP’Ê RE TÊKOŞÎNEK NÛ DESTPÊ KIR
Kurkçû diyar kir ku avakirina HDP’ê yek ji geşedanên herî girîng ya 2013’an bû û got: “Ev ne tenê avakirin partiyekê bû. Vê hevkariya stratejîk ya di navberên rizgariya civakî û demokratîk a Tirkiyeyê û tevgera kurd de îfade dikir. Li aliyê din jî di alî avakirina koalîsyona bindestan de gelek girîng bû.
Têkoşîna li girtîgehan hat meşandin jî piştgiryeke mezin da têkoşîna demokrastiya 2013’an û bi vê gelek pêkanînên zextwar hatin paşvexistin, lê li hinek cihên din jî rewş xerabtir bû.
DEKLERASYONA NEWROZÊ, GEZÎ: HÊVÎ
Kurkçû wiha got: “Îsal bi destê AKP’ê bi taybet li ser jinan zext zêde bûn. Lê li dijî êrîşên AKP’ê bi taybet piştî Deklerasyona Newrozê pêvajoyek nû derket holê, potansiyela muxalefeta mezin ya ku berxwedana Geziyê afirand nokteyeke girîng bû; bû nîşaneya guherandina îstîkameya pêvajoya Tirkiyeyê.
DI HÊZA SENDÎKAL DE HÊZ HAT WENDA KIRIN
Kurkçû da zanîn ku di rêxistina sendîkal a klasîk de di alî dînamîkan de hêzeke nû nehatiye qezenckirin û ez wisa difikirim hêz hatiye wenda kirin. Di sendîkavaniya rêxistinkirî de rewşa krîzê didome, di vî alî de rêxistina sendîkvaniyê paşve diçe.
Kurkçû diyar kir ku têkoşîna kedê ji derveyê qada sendîkal ve jî tê dayîn û got: “Di alî têkoşîna kedkarên ku di sendîkayan de xwe bi rêxistin nekirine de, sala 2013’an kêm be jî qezenc bidestxistine.
DEMOKRATÊN LÎBERAL QEZENC HEBA KIR
Kurkçû di berdewamiya axaftina xwe de wiha got: “Ji ber sekna parçekirî ya hêzên demokrasiyê, di vê qadê de demokratên radîkal cihên xwe parastin û kêm be jî pêşketin. Lê demokratên lîberal, di referanduma 2012’an de û piştî vê ji ber ku girayê AKP’ê bûn kefareta wê dan. Piştî evqas razemeniya manewî biçûk hat xistin û destpêkê ji AKP û piştre jî ji Cematê riya xwe dan alî.
Kurkçu da zanîn ku 2013’an de LGBT’iyan têkoşînek mezin dane û her çiqas serkeftinên sazîbûnê bidestnexistin bin jî tevgera LGBT ne tenê li Tirkiyê, li Kurdistanê jî rewabûna xwe daye xuyakirin. Kurkçu diyar kir ku LGBT bi HDP’ê re di qada polîtîk de hatiye dîtin. Kurkçu bi lêv kir ku tevgera Elewiyan jî her diçe polîtîk dibe û derbasî radîkalîzasyonê dibe.
TEVGERA KURD NOKTEYA POLÎTÎK YA KU HERÎ ZÊDE BALKIŞAND BÛ
Kurkçû der barê qezencên Kurdistanê de jî wiha got: “Tevgera Azadiya Kurdistanê ne tenê li Tirkieyê li her çar paçeyên Kurdistanê qezencên mezin bidestxistin û li Rojava ligel zextên qada navnetewî li dijî darbekaran bi serkeftinên xwe bû hêza ronahî ya polîtîkayê. Hêza xwe hem di alî konfederalîzma demokratîk û hemjî di xweseriya demokratîk de bikaranîn û di 2013’an de di nokteya polîtîk de bal kişand.
ji ANF
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)